Wilgotne ciasto cytrynowe to jeden z tych przepisów, który ratuje sytuację, gdy potrzebny jest prosty, ale robiący wrażenie deser. Bez skomplikowanych technik, składniki łatwo dostępne, a efekt – miękki, soczysty placek o wyraźnym, ale nie agresywnym cytrynowym smaku. Dzięki dodatkowi syropu cytrynowego ciasto pozostaje wilgotne przez kilka dni, nie kruszy się i świetnie znosi przechowywanie. To dobry przepis „bazowy”, który można później dowolnie modyfikować – od prostego placka do eleganckiego ciasta z polewą.
Składniki na wilgotne ciasto cytrynowe
Porcja na klasyczną keksówkę ok. 25 x 11 cm lub małą tortownicę 20–22 cm. Wszystkie składniki powinny mieć temperaturę pokojową.
- 200 g mąki pszennej (typ 450–550)
- 150 g cukru (najlepiej drobny do wypieków)
- 150 g masła (min. 82% tłuszczu)
- 3 jajka (rozmiar M)
- 2 duże cytryny (niewoskowane lub dobrze wyszorowane)
- 1,5 łyżeczki proszku do pieczenia
- szczypta soli
- 2–3 łyżki mleka (pełne lub 2%)
Na syrop cytrynowy do nasączenia:
– sok z 1 cytryny
– 3 łyżki cukru pudru (ok. 30 g)
Opcjonalnie do wykończenia (polewa cytrynowa):
– 70 g cukru pudru
– 2–3 łyżki soku z cytryny
Przygotowanie ciasta cytrynowego krok po kroku
- Przygotowanie formy i piekarnika
Formę wyłożyć papierem do pieczenia lub wysmarować cienko masłem i oprószyć mąką. Piekarnik nagrzać do 170°C, tryb góra–dół (bez termoobiegu). W przypadku termoobiegu temperaturę zmniejszyć do ok. 160°C. - Przygotowanie cytryn
Cytryny bardzo dokładnie umyć, najlepiej przelać wrzątkiem i wyszorować skórkę. Zetrzeć żółtą część skórki z 2 cytryn na drobnej tarce, uważając, by nie zetrzeć białej, gorzkiej warstwy. Z jednej cytryny wycisnąć sok do ciasta (ok. 2–3 łyżki), pozostały sok przyda się do syropu i ewentualnej polewy. - Ucieranie masła z cukrem
Masło powinno być miękkie – po naciśnięciu palcem łatwo się ugina. Do miski włożyć masło, dodać cukier i ucierać mikserem przez 5–7 minut, aż masa będzie jasna, puszysta i wyraźnie zwiększy objętość. Ten etap decyduje o lekkiej strukturze ciasta, więc nie warto go skracać. - Dodawanie jajek
Do utartego masła dodawać jajka po jednym, za każdym razem dokładnie miksując do połączenia składników. Jeśli masa zacznie się lekko warzyć (wyglądać jakby się zważyła), nie ma powodu do paniki – mąka później to wyrówna. Na tym etapie dodać też startą skórkę z cytryny oraz 2–3 łyżki soku z cytryny. - Mieszanie suchych składników
W osobnej misce wymieszać mąkę, proszek do pieczenia i szczyptę soli. Dobrze jest przesiać mąkę z proszkiem przez sitko – dzięki temu w cieście nie będą wyczuwalne grudki proszku, a struktura będzie bardziej delikatna. - Łączenie masy maślanej z mąką
Do miski z masą maślano-jajeczną dodawać suche składniki w 2–3 porcjach, mieszając na najniższych obrotach miksera lub szpatułką. Dodać 2–3 łyżki mleka, żeby ciasto miało konsystencję gęstej, ale lejącej się masy. Mieszać tylko do połączenia składników – zbyt długie mieszanie po dodaniu mąki sprawia, że ciasto wychodzi zbite. - Przelewanie do formy i wyrównanie
Gotowe ciasto przełożyć do przygotowanej formy, wyrównać wierzch łyżką lub szpatułką. Ciasto można delikatnie „przeciągnąć” pośrodku łyżką, robiąc lekki rowek – dzięki temu po upieczeniu wierzch będzie równiejszy i mniej pęknie. - Pieczenie ciasta cytrynowego
Wstawić formę do nagrzanego piekarnika, piec przez 45–55 minut, aż ciasto wyrośnie, ładnie się zrumieni i przejdzie test suchego patyczka. Patyczek wbity w środek ciasta powinien wyjść suchy lub z pojedynczymi okruszkami, bez mokrej masy. - Przygotowanie syropu cytrynowego
Pod koniec pieczenia wymieszać sok z 1 cytryny z cukrem pudrem. Można lekko podgrzać mieszankę (np. kilka sekund w mikrofalówce lub w małym garnuszku), żeby cukier się rozpuścił. Konsystencja powinna być płynna jak rzadki sok, nie gęsta polewa. - Nasączanie gorącego ciasta
Świeżo upieczone ciasto wyjąć z piekarnika, zostawić w formie. Patyczkiem do szaszłyków lub wykałaczką nakłuć wierzch w kilkunastu miejscach na głębokość ok. 2/3 wysokości. Powoli polewać ciasto syropem cytrynowym, dając mu czas na wsiąknięcie. Jeśli wszystko wyleje się po bokach, można lać cienkim strumieniem i rozprowadzać łyżeczką. - Studzenie i wyjmowanie z formy
Ciasto zostawić w formie na ok. 20–30 minut, żeby lekko przestygło i ustabilizowało strukturę. Następnie wyjąć, ostrożnie odrywając papier, i przełożyć na kratkę do całkowitego wystygnięcia. Polewę (jeśli będzie używana) nakłada się dopiero na całkowicie zimne ciasto. - Przygotowanie polewy cytrynowej (opcjonalnie)
Do miseczki wsypać cukier puder, dodawać sok z cytryny po łyżce, mieszając, aż powstanie gęsta, ale lejąca się polewa. Lepiej dodać mniej soku na początku – łatwiej ją rozrzedzić niż zagęścić. Gdy ciasto jest już zimne, polać wierzch, pozwalając, by polewa lekko spływała po bokach.
Najbardziej wilgotny efekt daje nasączenie gorącego ciasta syropem cytrynowym i pełne wystudzenie go poza formą – dzięki temu środek jest soczysty, ale spód nie robi się „ciapowaty”.
Wartości odżywcze wilgotnego placka cytrynowego
Wartości orientacyjne dla 1 porcji (przy założeniu, że placek zostanie podzielony na 10 kawałków; bez polewy, tylko z syropem):
– kalorie: ok. 280–300 kcal
– białko: ok. 5 g
– tłuszcz: ok. 14–15 g
– węglowodany: ok. 34–36 g
– błonnik: ok. 1 g
To klasyczne ciasto maślane – dość sycące, o umiarkowanie wysokiej zawartości cukru. Dzięki wyraźnemu, kwaskowemu smakowi cytryny często wystarcza mniejsza porcja, niż przy bardzo słodkich wypiekach. W wersji „lżejszej” można zmniejszyć ilość polewy lub całkowicie z niej zrezygnować.
Jak uzyskać naprawdę wilgotne ciasto cytrynowe
Nasączanie syropem cytrynowym bez rozmiękczania ciasta
Klucz do wilgotnego, ale nie zakalcowatego placka tkwi w momencie i sposobie nasączania. Syrop najlepiej wlewać w ciasto, gdy jest świeżo upieczone, jeszcze bardzo ciepłe. Struktura jest wtedy otwarta i chłonie płyn równomiernie. Gdy ciasto ostygnie, syrop ma tendencję do pozostawania przy powierzchni.
Ważne jest też nakłuwanie – lepiej zrobić więcej drobnych nakłuć niż kilka dużych dziur. Gęsta „siatka” nakłuć pozwala, by syrop wsiąkał w różne części ciasta i nie zbierał się tylko przy brzegach. Przy bardzo delikatnym miękiszu dobrze sprawdzają się wykałaczki zamiast grubego patyczka.
Sam syrop nie powinien być zbyt gęsty – im gęstszy, tym trudniej mu wniknąć w strukturę i zamiast w środku, osiada na wierzchu. Zbyt wodnisty z kolei może sprawić, że dół ciasta stanie się lekko kleisty. Jeśli sok z cytryny jest bardzo intensywny, można rozcieńczyć go łyżką wody i dopiero wtedy dosłodzić.
Jeśli pojawia się obawa, że ciasto będzie za bardzo wilgotne, część syropu można zatrzymać i wykorzystać jako składnik polewy – wtedy smak cytryny pozostanie wyraźny, ale ilość płynu w środku będzie mniejsza.
Jaka mąka i tłuszcz do ciasta cytrynowego
Do tego typu placka najlepiej sprawdza się zwykła mąka pszenna tortowa lub uniwersalna. Mąki typ 450–550 dają miękką, delikatną strukturę. Mąka o wyższym typie (np. 650) może sprawić, że ciasto będzie odrobinę cięższe i mniej puszyste. Jeśli jest tylko mąka 650, warto ją koniecznie przesiać i dodać odrobinę więcej mleka.
Tłuszcz zdecydowanie lepiej wybrać masło o wysokiej zawartości tłuszczu (82% i więcej). Margaryna do pieczenia też da radę, ale struktura bywa nieco inna, a smak mniej „czysty”. Olej zamiast masła zmieni charakter ciasta – będzie bardziej wilgotne, ale mniej maślane; wtedy warto ograniczyć ilość oleju do ok. 130 ml i liczyć się z nieco inną konsystencją.
Cytryny najlepiej wybierać jędrne, ciężkie w stosunku do rozmiaru – to znak, że są soczyste. Skórka powinna być możliwie cienka, pozbawiona dużych uszkodzeń. Jeśli dostępne są cytryny niewoskowane, warto po nie sięgnąć – skórka ma wtedy czystszy smak i przyjemniejszy aromat.
Warianty i zamienniki w przepisie na placek cytrynowy
Ciasto cytrynowe bez miksera i w wersji „leniwej”
Ten przepis daje się dostosować do sytuacji, gdy nie ma pod ręką miksera. W takiej wersji trzeba zadbać o odpowiednią miękkość masła – powinno być naprawdę miękkie, prawie o konsystencji gęstej śmietany. Masło z cukrem można wtedy utrzeć zwykłą trzepaczką lub łyżką, chociaż zajmie to kilka minut dłużej i wymaga trochę siły w nadgarstkach.
Jajka warto wcześniej lekko roztrzepać w osobnej misce, a potem dodawać do masła stopniowo, mieszając energicznie. Reszta przebiega podobnie – suche składniki dodawane są partiami, mieszane możliwie krótko. Ciasto może wyjść odrobinę mniej puszyste niż z miksera, ale nadal wilgotne i smaczne.
Dla osób, które chcą jeszcze bardziej skrócić przygotowanie, możliwa jest wersja „leniwej babki” – składniki w temperaturze pokojowej (miękkie masło, cukier, jajka, sok, skórka, mleko, mąka z proszkiem i solą) trafiają do jednej miski i są miksowane razem przez ok. 2–3 minuty, do połączenia. To kompromis: mniej idealna struktura, ale duża oszczędność czasu.
Bez laktozy, mniej glutenu i łagodniejszy smak cytryny
W wersji bez laktozy można wykorzystać masło bez laktozy i mleko roślinne (np. owsiane lub sojowe). Konsystencja pozostanie bardzo zbliżona. W połączeniu z dobrą margaryną do pieczenia i napojem roślinnym ciasto staje się całkowicie bez nabiału, choć lekko zmienia się jego smak – mniej maślany, bardziej neutralny.
Jeśli pojawia się potrzeba złagodzenia glutenu, można zamienić 30–40 g mąki pszennej na skrobię ziemniaczaną lub kukurydzianą. Ciasto będzie wtedy delikatniejsze i bardziej miękkie. Przy mieszankach bezglutenowych (gotowych) warto wybierać te przeznaczone do ciast lub biszkoptów i dodać odrobinę więcej mleka, bo takie mieszanki chłoną więcej wilgoci.
Dla osób wrażliwych na bardzo intensywny smak cytryny można ograniczyć ilość soku w cieście do 1–2 łyżek i zmniejszyć kwasowość syropu, zastępując część soku wodą. Skórka cytrynowa daje sporo aromatu przy mniejszej kwaśności, więc przydelikatnieniu przepisu lepiej zmniejszać sok niż skórkę.
Przechowywanie i podawanie wilgotnego ciasta cytrynowego
Ciasto cytrynowe najlepiej kroi się i smakuje, gdy jest w pełni wystudzone – wtedy struktura jest już stabilna, a smak równomiernie się rozchodzi. Świeżo po upieczeniu i nasączeniu może wydawać się wręcz zbyt miękkie, ale po kilku godzinach nabiera idealnej konsystencji.
Do przechowywania wystarczy zawinąć placek w folię spożywczą lub papier do pieczenia i trzymać w temperaturze pokojowej, z dala od źródeł ciepła. Dzięki nasączeniu spokojnie wytrzymuje 2–3 dni bez utraty wilgotności, a często następnego dnia smakuje jeszcze lepiej. W upały bezpieczniej jest przechowywać go w lodówce, ale przed podaniem warto wyjąć z niej ciasto na 20–30 minut, by doszło do temperatury pokojowej.
Placek bardzo dobrze znosi mrożenie – najlepiej pokroić go na kromki, każdą oddzielić kawałkiem papieru lub folii i zamrozić w pojemniku. Po rozmrożeniu w temperaturze pokojowej zachowuje sporą część swojej wilgotności. To dobra opcja, gdy piecze się większą ilość „na zapas”.
Do podania wystarczy zwykle cienka warstwa polewy albo tylko oprószenie cukrem pudrem. Wilgotne ciasto cytrynowe dobrze łączy się też z prostymi dodatkami: łyżką gęstego jogurtu naturalnego, kleksem bitej śmietany lub owocami jagodowymi. Dzięki wyraźnemu cytrynowemu smakowi nie potrzebuje skomplikowanych dekoracji, żeby zrobić wrażenie.